Saturday, April 28, 2012

తంజావూరు నాటకాలు - తెలుగువారి సేవలు

మేలత్తూరు భాగవతుల ప్రదర్శన  
తమిళనాడు లోని తంజావూరునేలిన చోళులు విజయనగర రాజుల చేతిలో ఓడిపోయిన తరువాత  తంజావూరు రాజ్యాన్ని విజయనగర పాలకులు పాలించారు. అక్కడ విజయనగర రాజుల పాలనలో తెలుగు సంస్కృతి, వైష్ణవ మతం బలపడింది. భాగవత మేళా నాటకాల పోషకులు తంజావూరునేలిన చోళులు, నాయక రాజులు, మరాఠాలు. చోళులు తమిళ సంస్కృతిని, తమిళ సాహిత్యాన్ని పోషించారు.  తరువాత తంజావూరు నాయక రాజుల కాలంలో వారి పాలన తెలుగు, సంస్కృతాలకు స్వర్ణ యుగంగా మారింది. నాయక రాజులే కాక, వారి సభలోని అధికారులు, ఉద్యోగులు కూడా సంస్కృతం. తెలుగులో మంచి పండితులు. విజయనగర సామ్రాజ్య పతనానంతరం ఎందరో కవులు, పండితులు, కళాకారులు ఆంధ్రప్రాంతంనుండి తంజావూరు వలస వచ్చినప్పుడు అక్కడ ఆంధ్రత్వం, ఆంధ్ర సంస్కృతి వేళ్లూని క్రమక్రమాభివృద్ధి చెందింది.
ఆ విధంగా వలస వచ్చిన వారికి నాయక రాజైన అచ్యుతప్ప నాయకుడు (క్రీ.శ. 1560-1600) ఆశ్రయం కల్పించాడు. ప్రతి కుటుంబానికి ఒక ఇంటిని, కొంత వ్యవసాయభూమిని ఇచ్చిన గొప్ప దాత. ఆ విధంగా ఏర్పడిన ఊరిని అచ్యుతప్ప నాయకుని పేరు మీద అచ్యుతాబ్ది అని, అచ్యుతపురమని పిలిచినప్పటికీ దానికి స్థిరనామం మెలట్టూరు (మేళా+ఊరు)గా నిలిచిపోయింది.
తంజావూరునేలిన రఘునాథ నాయకుడు స్వయంగా గొప్ప కవి, పండితుడు. కవి పోషకుడు. అతని కాలంలో ఆ ప్రాంతం కళలకు, సంస్కృతికి, కర్ణాటక సంగీతానికి, నాట్యానికి, నాటకాలకు ఆలవాలమయింది. అతని చివరిదశ వరకూ కవిపండితులు అతనిని ఆశ్రయిస్తూనే వచ్చారు. ఈ కాలంలోనే ఇతని సభలో ఒక పండిత పరిషత్తు ఏర్పాటు చేయబడింది. అప్పటి తెలుగు సాహిత్య విద్యాలయం కూడా ఎంతో గుర్తింపు పొందింది. ఇతని కుమారుడు విజయరాఘవ నాయకుడు కూడా తండ్రి బాటలోనే నడిచిన రాజు. ఇతరు సమారుగా 57 రచనలు చేసినప్పటికీ, వాటిలో 12 ఒపెరాలు. వీటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధి పొందినది 'ప్రహ్లాద మహానాటకమే. వీరి తరువాత రాజ్యాధిపత్యాన్ని పొందిన మరాఠా రాజులు శహాజి, తులజాజీలు. శరభోజి కూడా తెలుగు సంస్కృతాలను ఎతో ప్రోత్సహించడమే కాక, స్వయంగా యక్షగానాలు, ప్రబంధాలు రచించారు.
పైన పేర్కొన్నట్లు రాజులు తెలుగు సంస్కృతాలకు ఎనలేని ఏవ చేస్తే, వీరి ఏలుబడిలోని కవిపండితులు చేసిన సేవ కూడా గణనీయమైనదే. తెలుగులో నృత్య నాటకాలు రాయడం నాయక రాజుల కాలంలోనే ప్రారంభమైందని చెప్పవచ్చు. విజయరాఘవు రచించిన పన్నెండు నాటకాలలో ప్రహ్లాద మహానాటకమే చాలా ప్రసిద్ధి  చెందింది. 'కృష్ణలీలా తరంగిణి రచించి, సంగీతజ్ఞుల చేత, నాట్యాచార్యుల చేత నేటికీ నీరాజనాలందుకుంటున్న నారాయణ తీర్థులకు, మెలట్టూరు వారికి చాలా దగ్గరి సంబంధాలు ఉన్నాయి. ఇతడే 'పారిజాతాపహరణమ్‌ అనే నృత్య నాటకాన్ని కూడా రచించినట్లు తెలుస్తున్నది. అందువల్లనే మెలట్టూరు వారు నారాయణతీర్థుల జ్ఞాపకార్థం ఇప్పటికీ ఆశ్వీయుజ మాసం నెలరోజులు వారి తరంగాలను పారాయణం చేస్తారు. భజన సాంప్రదాయం కూడా నారాయణతీర్థుల కాలంలోనే ప్రారంభమైంది.
నారాయణతీర్థుల శిష్యుడు గోపాలకృష్ణశాస్త్రి ధృవ, గౌరీ కల్యాణం, సీతా కల్యాణం, రుక్మిణీ కల్యాణం అనే నాలుగు నాటకాలు రాసినట్లు చెబుతారు. వాటిని మెలట్టూరులోను, ఇతర ప్రాంతాలలోను హరికథలు చెప్పడానికి వాడారని కూడా చెబుతారు. గోపాలకృష్ణశాస్త్రి కుమారుడే మెలట్టూరు నాట్య, నాటకాల పితామహుడుగా పేరొందిన మెలట్టూరు వెంకటరామశాస్త్రి. ఇతడే మెలట్టూరు నాట్య నాటకాల రచనకు, ప్రదర్శనకు, వ్యాప్తికి ఆద్యుడని అందరి విశ్వాసం. ఆయన పేరు మెలట్టూరులోనే కాక భారతదేశమంతటా మార్మోగుతూనే ఉంటుంది. కర్ణాటక సంగీతానికి మణికిరీటమైన త్యాగరాజస్వామి వెంకటరామశాస్త్రి సమకాలికుడే. వెంకటరామశాస్త్రి రచించిన ప్రహ్లాద చరిత్ర నాటకం వల్ల ప్రభావితుడైన త్యాగరాజస్వామి స్వయంగా ' ప్రహ్లాద భక్త విజయమ్‌ ' అనే గీత నాటకాన్ని ఇదే కథ ఆధారంగా రచించారు. కృష్ణలీలా తరంగిణి రచించిన నారాయణతీర్థులు, కర్ణాటక సంగీత పితామహుడైన త్యాగరాజస్వామి, మెలట్టూరు భాగవత మేళా సంప్రదాయ పితామహుడైన వెంకటరామశాస్త్రి తెలుగువారు కావడం మనకెంతో గర్వకారణం.
వెంకటరామశాస్త్రి రచించిన పన్నెండు నృత్యనాటకాలు - ప్రహ్లాద చరిత్ర, మార్కండేయ చరిత్ర, ఉషాపరిణయం, హరిశ్చంద్ర నాటకం, రుక్మాంగద నాటకం, హరిహరవిలాసం, సీతాపరిణయం, రుక్మిణీ వివాహం, కంస వధ, సతీసావిత్రి నాటకం, గొల్లభామ నాటకం ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందాయి. వీటిలో ప్రహ్లాద చరిత్ర ఎంతో ఉత్కృష్ట రచన అని అందరూ అంగీకరించిందే. దీనిని ఈనాటికీ లక్ష్మీనృసింహ జయంతినాడు ప్రదర్శిస్తూ ఉంటారు. మెలట్టూరు వెంకటరామశాస్త్రి రచించిన నాటకాల రచనకు సంబంధించి 1990లో ఒక కమిటీని వేసినప్పుడు ఆరుద్ర కూడా అందులో ఒక సభ్యుడు. దీని ఉద్దేశ్యం వెంకటరామశాస్త్రి రచించిన నాటకాలను ఎడిట్‌ చేసి స్వరపరిచి సాంకేతికంగా తయారు చేసి వీడియో తీసి పరిరక్షించడానికి కావలసిన చర్యలు సూచించడమే.
మెలట్టూరు వెంకటరామశాస్త్రి తరువాత చెప్పుకోదగిన గొప్ప రచయిత కాశీనాథయ్య. ఇతడు గొప్ప నాట్యాచార్యుడే కాక, అలరిప్పు, శబ్దం, సలామ్‌ జతుల ప్రథమ రచయితగా పేరుగాంచిన వాడు. ఇతడు తన రచనలను శహాజీ, శరభోజి, తులజాజీ మహరాజులకు, ప్రతాపసింహునికి అంకితమిచ్చినాడు కనుక ఇతని కాలం 1684నుండి 1735గా చెప్పుకోవచ్చు. ఇతనికాలం 1700నుంచి 1769గా చెప్పడం జరిగింది. మెలట్టూరు వీరభద్రయ్య కాశీనాథయ్యకు శిష్యుడు. ఇతని రచనలన్నీ బుద్ధికుశలతతో, విస్తృతమైన విషయ పరిజ్ఞానంతో కూడుకున్నవే. ఇతడెన్నో సంగీతకృతులను రచించి కర్ణాటక సంగీతానికెంతో సేవ చేసినాడు. ఇతడు కూడా శరభోజి, తులజాజీ, ప్రతాపసింహులకు సమకాలికుడు. దక్షిణ భారతావనికి చెందిన ప్రతి సంగీత విద్వాంసుడు తన మొదటి స్వరజతి, రాగమాలిక, వర్ణం, తిల్లానా వీరభద్రయ్యకే చెందేట్లు పాడతారు. ఇతడు రామస్వామి దీక్షితార్‌కు గురువు . తంజావూరు త్రిమూర్తులలో ఒకరైన ముత్తుస్వామి దీక్షితార్‌ రామస్వామి దీక్షితార్‌ కుమారుడు.
పైన పేర్కొన్న తెలుగువారిలో కొందరు ప్రముఖులైతే, కనిపించ కుండా సేవ చేసినవారు ఎందరో. అచ్యుతప్ప నాయకుని పాలనా కాలంలో ఆంధ్రప్రాంతమైన పాకనాడు, వెలనాడుకు చెందిన తెలుగు కుటుంబాలు ఆ రాజు ఆశ్రయం కోరి తంజావూరుకు వచ్చినప్పుడు ఆ రాజు వారికి వివిధ ప్రాంతాలలో నివాసం ఏర్పాటు చేసినప్పుడు ఆ రాజుకు కళలపట్ల ఉన్న అభిమానం తెలియవచ్చింది. ఇట్లా ఏర్పాటు చేసిన గ్రామాలలో మెలట్టూరు ఒకటి. నెల్లూరు మండలంలోని ఇసు పాటి గ్రామంనుండి వచ్చినవారు కూడా ఇక్కడ ఉన్నారు. ఈ విధంగా ఆశ్రయం పొందినవారు సుమారు ఐదు వందల బ్రాహ్మణ కుటుంబాల వారు ఎదురెదురుగా ఉన్న ఇండ్లలో నివసించేవారు. వీరందరూ వేద పండితులు, కవులు, కళాకారులే కావడం విశేషం. మెలట్టూరు నాట్య నాటకాలు, భాగవత మేళా సంప్రదాయం తెలుగువారు పెట్టిన భిక్షేననేది నిర్వివాదాంశం. దీనిపైన కూచిపూడి ప్రభావం ఉందనేది కూడా నిర్వివాదాంశమే. ఈ విధంగా తెలుగువారు రెండు సంప్రదాయాలను నిలబెట్టినవారైనారు. కూచిపూడి ప్రపంచ ప్రఖ్యాతిని పొందితే మెలట్టూరు ఊరుదాటి ప్రదర్శించడానికి ఇష్టపడరు కనుక అది ఊరుదాటి బైటికి రాక, చాలామంది దృష్టిలోకి రాలేదు.

-డాక్టర్‌ కె. రత్నశ్రీ
( వార్త దినపత్రిక సౌజన్యంతో..)

Monday, April 2, 2012

బంగ్లాదేశ్‌లో తెలుగువారి గోడు

తెలుగు ప్రజలు అన్ని ప్రాంతాలకు వలసపోయినట్లే స్వాతంత్య్రానికి పూర్వమే ఉమ్మడి భారతదేశంలో ఉన్న (తూర్పు బెంగాలు) బంగ్లాదేశానికి వలస వెళ్ళారు. వీరిలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఉత్తరాంధ్ర జిల్లాల నుండి ముఖ్యంగా విశాఖపట్నం జిల్లా అనకాపల్లి, యలమంచిలి, చోడవరం, మాడుగుల, నర్సీపట్నం, వడ్డాది, కె.కోటపాడు, సబ్బవరం, పెందుర్తి ప్రాంతాలకు చెందినవారున్నారు.
వలసవెళ్లిన తెలుగువారిలో ఈ ప్రాంతాలలోని దళిత కులాలైన మాల, మాదిగ, చచ్చడి (రెల్లి) కులాలకు చెందినవారు అధిక సంఖ్యలోను, కాపు, చాకలి (రజక), వెలమ కులానికి చెందినవారు అతి తక్కువలో ఉన్నారు. వీరంతా తాత ముత్తాతల కాలం నుండి పొట్టకూటి కోసం వచ్చినవారే. బంగ్లాదేశ్‌లోని హాట్‌పూల్, వారీ, గోబీబాగ్ ప్రాంతాలలో ఎక్కువ తెలుగు జనాభా ఉంది. ఇక్కడి తెలుగు జనాభా సుమారు 50 వేల వరకు ఉంటుందని అంచనా. బ్రిటీష్ పరిపాలనా పోయింది. పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వపాలనా పోయింది. ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్ పాలనలోనూ వీరి జీవితాలకు వెలుగు లేదు. భారతదేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చినా ఇటు స్వదేశానికి రాలేక అటు బంగ్లాదేశ్‌లో స్థిరపడలేక రెండింటికి చెడిన రేవడిలా తయారైంది వీళ్ళ జీవితం. వీరిలో కొంతమంది మున్సిపాలిటీలలో నాల్గవతరగతి ఉద్యోగాలు చేస్తుండగా మిగతా ఎక్కువమంది చిన్న చిన్న వ్యాపారాలు, ప్రైవేటు కంపెనీలలోను, కూలీ పనులు చేస్తూ పూటగడవని స్థితిలో ఉన్నారు. ఎక్కువమంది మురికి వాడల్లో జీవనం సాగిస్తున్నారు. బంగ్లాదేశ్‌లో కొంతమంది స్థిరపడిపోగా, మరికొంతమంది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో స్వగ్రామాలలో కుటుంబాలను విడచి నాలుగైదేళ్లకు ఒకసారి వెళ్లి వస్తుంటారు. పుట్టిన ఊర్లో ఉపాధి లేకపోవడం చేత వలస వచ్చినా వీరి జీవితాలలో వెలుగులేదు. మాతృభూమికి దూరంగా వున్నా వీరు ఎక్కువగా హిందూ సంప్రదాయాలను పాటిస్తూ తెలుగు సంఘాలను ఏర్పాటుచేసుకొని తెలుగు పండుగలైన వినాయక చవితి, నాగుల చవితి, దీపావళి, దుర్గాలమ్మ పండుగ, కొత్తామావస్య (ఉగాది) జరుపుకుంటూ తెలుగు సంస్కృతిని పరిరక్షించుకుంటున్నారు. తెలుగువారు వారానికి ఒకసారి కలిసి భజనలు, కీర్తనలు పాడుకుంటారు. బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వం స్థాపించిన పాఠశాలలో పిల్లలకు విద్యాబుద్ధులు నేర్పిస్తూ తెలుగు భాష వచ్చిన వారి వద్దకు పంపిస్తూ తెలుగు నేర్పిస్తారు. ఇంటిల్లిపాది అందరూ తెలుగులోనే మాట్లాడుకుంటారు.
కొంతమంది ఆర్థిక పరిస్థితి గ్రామాలలోకంటె కొద్దిగా మెరుగుగా ఉన్నా మిగతా వారికి నివసించడానికి సరియైన ఇళ్లు లేవు. తినడానికి ఇబ్బందే. మురికివాడల్లో నివాసం. ఎప్పటికప్పుడు ప్రభుత్వాధికారులు వచ్చి ఇల్లు ఖాళీ చేయమని చెప్పి వెళ్తుంటారు. ధరలు చాలాఎక్కువ. వీరికి వచ్చే టాకా చాలడంలేదు. వీరి సమస్యలను అక్కడ ప్రభుత్వంగాని, ఆంధ్రప్రదేశ్ (్భరత) ప్రభుత్వంగాని పట్టించుకోవడంలేదు. పాస్‌పోర్టు మొదలగు విషయాలలో ఇబ్బందులు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. పూర్తిగా బంగ్లాదేశ్‌లో ఉండలేక అలాగని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాలేక కాలం గడుపుతున్నారు. వీరి పిల్లలు కొంతమంది విశాఖ జిల్లా ఆంధ్రప్రదేశ్ సాంఘిక సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాలల్లో చదువుచున్నారు. వీరు ఎక్కువగా నిరక్షరాస్యులగుటచే సంఘటితంగా ఉండి తమ సమస్యలు విన్నవించుకోవడం తెలియకపోవడం చేత వీరి జీవితాలలో పెద్ద అభివృద్ధి లేదు.
బర్మా వలసవాసులకు విశాఖపట్నం తదితర ప్రాంతాలలో బర్మాకాలనీలు నిర్మించి పునరావాసం కల్పించినట్లే తమకు కూడా ఉపాధి చూపి పునరావాసం కల్పించాలని బంగ్లాదేశ్‌లోని తెలుగు ప్రజలు కోరుకుంటున్నారు. తెలుగు భాషాభివృద్ధి, తెలుగు సంఘాల పటిష్టతకు చర్యలు తీసుకొని తమ జీవితాలలో వెలుగు నింపాలని ఇచ్చటి ప్రజలు కోరుకుంటున్నారు.
 -బద్రి కూర్మారావు
అంధ్రభూమి దినపత్రిక సౌజన్యంతో..